Tết Trung thu ở Trung Quốc: Khi ánh trăng kể những câu chuyện nghìn năm

Nếu ở Việt Nam, nhắc đến Tết Trung thu, người ta thường nghĩ đến tiếng trống lân, những chiếc đèn ông sao và mâm cỗ có bánh nướng, bánh dẻo.

Còn ở Trung Quốc, Trung thu không chỉ là một ngày hội của ánh trăng. Đằng sau đêm rằm tháng Tám là cả một thế giới truyền thuyết đã được kể lại qua nhiều thế hệ, gắn với Hằng Nga, Hậu Nghệ, thỏ ngọc và những chiếc bánh Trung thu.

Theo văn hóa dân gian Trung Quốc, Trung thu diễn ra vào ngày 15 tháng 8 âm lịch và là một trong những dịp lễ quan trọng trong năm. Đây cũng là thời điểm các thành viên trong gia đình trở về, cùng ăn một bữa cơm đoàn viên và ngắm trăng.

Nhưng vì sao người Trung Quốc lại đặc biệt coi trọng đêm trăng này?

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất bắt đầu từ Hậu Nghệ và Hằng Nga.

Tương truyền, thuở xa xưa, trên bầu trời cùng lúc xuất hiện mười mặt trời. Mặt đất bị thiêu đốt, cây cối khô héo và cuộc sống con người trở nên vô cùng khó khăn. Hậu Nghệ, một cung thủ tài giỏi, đã bắn rụng chín mặt trời, chỉ để lại một mặt trời duy nhất tiếp tục soi sáng và đem lại sự sống cho nhân gian.

Sau đó, Hậu Nghệ gặp Hằng Nga. Hai người kết hôn và sống bên nhau.

Một ngày nọ, Hậu Nghệ được Tây Vương Mẫu ban cho một viên thuốc trường sinh bất tử. Nhưng vì không muốn rời xa Hằng Nga, chàng không uống mà cất viên thuốc đi.

Cho đến một ngày, Bàng Mông, học trò của Hậu Nghệ, tìm cách cướp viên thuốc. Trong lúc nguy cấp, Hằng Nga buộc phải nuốt viên thuốc rồi bay lên cung trăng.

Từ đó, Hằng Nga sống một mình nơi cung Quảng Hàn.

Hậu Nghệ nhớ thương vợ. Mỗi khi trăng tròn, chàng lại bày những món ăn mà Hằng Nga yêu thích, hướng về phía cung trăng như một cách gửi gắm nỗi nhớ.

Câu chuyện ấy dần được gắn với hình ảnh Trung thu – một ngày mà người ta hướng về gia đình, về những người thân yêu và mong một ngày đoàn tụ.

Nhưng trên cung trăng không chỉ có Hằng Nga.

Người Trung Quốc còn có một nhân vật rất quen thuộc khác: thỏ ngọc.

Theo một truyền thuyết, ba vị thần từng cải trang thành những ông lão nghèo để thử lòng các loài vật. Cáo và khỉ đều tìm được thức ăn để giúp đỡ họ, còn thỏ thì không có gì trong tay.

Nhưng thay vì bỏ đi, thỏ nói rằng hãy ăn thịt mình rồi nhảy vào lửa.

Cảm động trước tấm lòng của thỏ, ba vị thần đưa nó lên cung trăng. Từ đó, thỏ ngọc ở bên Hằng Nga và ngày ngày giã thuốc trường sinh.

Có lẽ vì thế mà khi nhìn lên mặt trăng, người Trung Quốc không chỉ nhìn thấy một vầng trăng tròn, mà còn nhìn thấy cả một thế giới truyền thuyết phía sau nó.

Và rồi có một câu chuyện khác gắn Trung thu với một món ăn mà ngày nay gần như không thể thiếu trong dịp lễ này: bánh Trung thu.

Có một truyền thuyết kể rằng vào cuối thời nhà Nguyên, Chu Nguyên Chương cùng lực lượng khởi nghĩa cần tìm cách truyền tin mà không bị phát hiện. Người cố vấn Lưu Bá Ôn đã nghĩ ra cách viết thông điệp trên giấy, đặt vào bên trong những chiếc bánh hình tròn rồi gửi đi.

Thời điểm khởi nghĩa được thống nhất là đêm 15 tháng 8 âm lịch.

Sau khi cuộc khởi nghĩa thành công và nhà Minh được thành lập, tục ăn bánh vào ngày Trung thu dần trở nên phổ biến. Những chiếc bánh tròn cũng mang theo ý nghĩa về sự đoàn viên, trọn vẹn và lời chúc dành cho gia đình.

Dù đây là những câu chuyện dân gian với nhiều dị bản khác nhau, chúng vẫn góp phần tạo nên cách người Trung Quốc cảm nhận về Trung thu ngày nay.

Đó không chỉ là ngày để ngắm trăng.

Đó là ngày để nhớ về một người đang ở xa. Là lúc cả gia đình ngồi bên nhau trong một bữa cơm. Là chiếc bánh được chia thành nhiều phần để cùng thưởng thức. Và cũng là khoảnh khắc người ta ngước nhìn vầng trăng tròn rồi nghĩ về những người mình yêu thương.

Có lẽ vì vậy mà Trung thu, dù ở Việt Nam hay Trung Quốc, vẫn có một điểm chung rất đẹp: khi trăng tròn nhất cũng là lúc con người mong được ở gần nhau nhất.

Nếu học tiếng Trung, những câu chuyện văn hóa như thế này cũng là một cách rất tự nhiên để bước vào thế giới ngôn ngữ. Bởi đằng sau mỗi từ vựng, mỗi món ăn hay mỗi ngày lễ đều có thể là một câu chuyện về lịch sử, con người và cách một nền văn hóa nhìn nhận thế giới.

Và biết đâu, lần tới khi nhìn thấy dòng chữ 中秋节 /Zhōngqiū Jié/, bạn sẽ không còn chỉ nghĩ đơn giản đó là “Tết Trung thu”.

Bạn sẽ nhớ đến một vầng trăng, một câu chuyện tình, một chú thỏ ngọc và ý nghĩa đoàn viên đã được kể qua hàng nghìn năm.

Nội dung tham khảo từ bài viết “Những truyền thuyết về Tết Trung thu ở Trung Quốc” của VnExpress, đăng ngày 20/8/2019.